Cụm từ “vừa học vừa làm” xuất hiện ở hầu như mọi quảng cáo du học. Nhưng vừa học vừa làm là gì và liệu nó có thực sự vừa học vừa làm không? Câu trả lời thay đổi theo nước, theo loại visa và theo chương trình. Nếu không hiểu rõ, bạn rất dễ kỳ vọng thu nhập mà luật không cho phép, hoặc ngược lại, bỏ lỡ mô hình đào tạo thực sự có lương.
Ba cách hiểu hoàn toàn khác nhau
Trong quảng cáo, “vừa học vừa làm” có thể ám chỉ ba điều khác nhau, và lẫn lộn chúng là nguồn gốc của nhiều thất vọng.
- Làm thêm có giới hạn (part-time): bạn là sinh viên và được phép làm thêm trong số giờ tối đa mỗi tuần hoặc mỗi năm, theo luật. Thu nhập chỉ là phần bổ trợ.
- Học nghề kép: bạn ký hợp đồng đào tạo với doanh nghiệp, đi làm thực tế và học lý thuyết xen kẽ. Đây là mô hình điển hình của Đức. Bạn nhận phụ cấp đào tạo, nhưng đó không phải lương lao động đầy đủ.
- Thực tập hoặc chương trình hợp tác (co-op): thời gian làm việc là một phần bắt buộc của chương trình, có thể có lương hoặc không, tuỳ nước và ngành.
Câu hỏi đầu tiên bạn nên đặt cho bất kỳ chương trình “vừa học vừa làm” nào là: đây thuộc loại nào trong ba loại này?
Giới hạn giờ làm thêm: mỗi nước một quy định
Quy định về giờ làm thêm của sinh viên quốc tế do từng nước đặt và thay đổi theo chính sách. Bảng dưới đây chỉ nêu cách thức chung, hãy kiểm tra con số mới nhất ở cơ quan chính thức trước khi dựa vào.
| Nước | Cách quản lý làm thêm | Nguồn kiểm tra |
|---|---|---|
| Đức | Sinh viên làm thêm theo giới hạn số ngày trong năm; học nghề kép có hợp đồng riêng | Make it in Germany |
| Úc | Giới hạn số giờ trong chu kỳ hai tuần khi đang học | Bộ Nội vụ Úc |
| Canada | Giới hạn giờ mỗi tuần ngoài khuôn viên khi đang học | IRCC |
| Hàn Quốc | Cần đủ điều kiện (thời gian cư trú, tiếng) và xin phép | HiKorea |
| Nhật Bản | Có giấy phép hoạt động ngoài tư cách lưu trú, giới hạn giờ mỗi tuần | Cơ quan xuất nhập cảnh Nhật |
Ví dụ minh hoạ: làm thêm bù được bao nhiêu chi phí
Giả sử bạn được làm 20 giờ mỗi tuần với mức lương giờ khoảng 12 đơn vị tiền (con số giả định để dễ tính). Một tuần được 240, một tháng bốn tuần là 960 đơn vị trước khấu trừ. Nếu chi phí sinh hoạt tối thiểu mỗi tháng của bạn ở mức 1.000 đến 1.200 đơn vị, thu nhập làm thêm chưa trang trải hết, chưa tính học phí. Hơn nữa, trong tháng thi hoặc đợt thực hành dày đặc, bạn sẽ không làm được đủ giờ. Vì vậy hãy xem làm thêm là khoản giảm bớt gánh nặng, không phải nguồn sống chính.
Sai lầm hay gặp: học thật, làm thật, nhưng không hợp pháp
Một số người vượt quá số giờ cho phép vì nhà tuyển dụng yêu cầu hoặc vì cần tiền. Hậu quả có thể là bị thu hồi visa, mất khả năng gia hạn và ảnh hưởng đến hồ sơ cư trú sau này. Ngay cả khi chủ không để ý, cơ quan thuế và nhập cư có thể kiểm tra. Hãy làm đúng giờ cho phép, giữ hợp đồng và bảng lương.
Một sai lầm khác là chọn công việc quá nặng, ảnh hưởng đến kết quả học. Nếu kết quả học kém, bạn có thể mất tư cách học và cả tư cách lưu trú. Làm thêm chỉ có ý nghĩa khi bạn vẫn hoàn thành tốt chương trình chính.
Học nghề kép: có lương nhưng không phải lương như đi làm
Ở mô hình học nghề kép kiểu Đức, bạn thật sự vừa học vừa làm theo đúng nghĩa: phần lớn thời gian ở doanh nghiệp, phần còn lại ở trường. Đây là mô hình gần với nghĩa gốc của cụm từ nhất. Tuy nhiên, khoản nhận được là phụ cấp đào tạo, mức khác nhau tuỳ ngành, và bạn phải chịu bộ quy tắc đào tạo chặt: đi học đúng giờ, thi giữa kỳ, thi cuối khoá. Không phải ai cũng chịu được áp lực song song giữa công việc thực tế và học thuật ngữ nghề bằng ngoại ngữ.
Điều này cho thấy “vừa học vừa làm” không phải mô hình dành cho người muốn nhàn. Nó đòi hỏi kỷ luật cao, sức khoẻ tốt và ngoại ngữ đủ dùng. Nếu bạn chưa sẵn sàng, hãy dành thêm thời gian chuẩn bị trước khi đi.
Cách đọc quảng cáo “vừa học vừa làm” cho đúng
Khi gặp quảng cáo này, hãy hỏi các câu sau:
- Visa loại gì, ai cho phép làm việc, số giờ tối đa bao nhiêu?
- Công việc do ai tìm: bạn tự tìm hay chương trình bố trí, và có cam kết hợp đồng không?
- Thu nhập tham khảo dựa trên mức lương nào, vùng nào, bao nhiêu giờ?
- Nếu không tìm được việc, ngân sách của bạn còn đủ không?
Đừng tin con số thu nhập không kèm điều kiện. Chương trình trung thực sẽ nói rõ giới hạn và rủi ro. Nếu họ chỉ nói về lợi ích, hãy yêu cầu xem văn bản quy định chính thức, rồi tự đối chiếu với trang của cơ quan nhập cư. Hiểu đúng “vừa học vừa làm” giúp bạn lập kế hoạch thực tế và không đặt tiền của gia đình vào một kỳ vọng sai.
Câu hỏi thường gặp
Vừa học vừa làm có nghĩa là kiếm đủ tiền sống không?
Thường không. Giờ làm thêm bị giới hạn nên thu nhập chỉ bù một phần chi phí. Mô hình học nghề kép có phụ cấp đào tạo nhưng cũng chủ yếu đủ trang trải cơ bản.
Vượt quá số giờ làm thêm thì sao?
Có thể bị thu hồi visa và ảnh hưởng hồ sơ cư trú sau này. Hãy làm đúng giờ cho phép.